کاوش های نوین در علوم محاسباتی و مدیریت رفتاری

کاوش های نوین در علوم محاسباتی و مدیریت رفتاری

تحلیل تأثیر سازه‌های اخلاقی بر احتمال تقلب گزارشگری مالی (سناریوسازی هیبرید نظریه بازی‌های تکاملی و شبکه عصبی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حسابداری، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
2 گروه مهندسی صنایع، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
3 گروه حسابداری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/necsbm.2026.588430.1267
چکیده
تقلب یکی از پیچیده‌ترین پدیده‌های بازارهای مالی است که عوامل متعدد و بازیگران مختلفی بر آن اثرگذارند. هدف پژوهش حاضر، مدل‌سازی پویای تقلب گزارشگری مالی از دیدگاه اخلاقی با رویکردی یکپارچه مبتنی بر نظریه بازی‌های تکاملی و شبکه‌های عصبی عمیق است. داده‌های موردنیاز با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته و تکنیک دلفی، از سه گروه بازیگر شامل مدیران شرکت‌های بورسی (۱۵۲ نفر)، مؤسسات حسابرسی (۱۲۳ نفر) و ناظر بازار سرمایه (۳۱ نفر) استخراج شد. پس از استخراج پارامترهای اولیه مدل، برای کاهش عدم قطعیت نظرات، داده‌ها با منطق فازی نوع سه در حالت لجستیک فازی سازی شدند. در گام بعد، کالیبراسیون بیزی و آموزش شبکه عصبی پیچشی که در مقایسه با شبکه حافظه طولانی‌کوتاه‌مدت و شبکه عصبی بازگشتی، کارایی بالاتری در تعامل رفتاری بازیکنان نشان داد به‌صورت هم‌زمان و در یک چرخه بازخوردی اجرا شدند؛ به‌گونه‌ای که خروجی حاصل از اجرای مدل بازی توسط شبکه عصبی، برای به‌روزرسانی توزیع پسین پارامترها در کالیبراسیون بیزی به کار رفت و این چرخه تا هم‌گرایی ادامه یافت. سپس با پارامترهای کالیبره شده، مدل بازی تکاملی سه‌جانبه اجرا و نقاط تعادل پایدار شناسایی و سناریوسازی با تغییر سطوح مؤلفه‌های اخلاقی برای تحلیل کمی تأثیر آن‌ها بر رفتار بازیگران انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد اتخاذ استراتژی اخلاقی بیشترین تأثیر را به ترتیب بر مؤسسات حسابرسی، شرکت‌های بورسی و ناظر بازار سرمایه داشته و موجب ارتقای حسابرسی دقیق، کاهش تقلب و بهبود نظارت می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Impact of Ethical Constructs on the Probability of Financial Reporting Fraud (Hybrid Scenario Simulation of Evolutionary Game Theory and Neural Network)

نویسندگان English

Elham Bazrafshan Moghaddam 1
Jomadoordi Gorganli Davaji 1
Mohammad Amirkhan 2
MohammadReza Ola 3
1 Department of Accounting, AK.C., Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran
2 Department of Industrial Engineering, AK.C., Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran
3 Department of Accounting, Ma.C., Islamic Azad University, Mashhad, Iran
چکیده English

Financial fraud represents one of the most complex phenomena in capital markets, driven by multifaceted factors and diverse actors. This study aims to develop a dynamic model of financial reporting fraud from an ethical perspective by integrating evolutionary game theory and deep neural networks. Primary data were gathered using a researcher-designed questionnaire and the Delphi technique from three key stakeholder groups in Iran: corporate managers (n = 152), auditors (n = 123), and capital market regulator (n = 31). To mitigate uncertainty in expert judgments, the initial model parameters were fuzzified using Type-3 fuzzy logic in logistic mode. Subsequently, Bayesian calibration and Convolutional Neural Network (CNN) training were executed simultaneously within a feedback loop. The CNN architecture which demonstrated superior performance in capturing behavioral dynamics compared to Long Short-Term Memory (LSTM) and Recurrent Neural Networks (RNN) simulated player strategic interactions, whereby neural-network-generated game outputs updated the Bayesian posterior until convergence. Leveraging the calibrated parameters, the tripartite evolutionary game was simulated to identify evolutionary stable strategies (ESS) and conduct scenario analyses by varying ethical parameters. The findings indicate that the adoption of ethical policies exerts the most pronounced influence on audit firms, followed by listed companies and the regulator, respectively resulting in more rigorous auditing, a reduction in financial fraud, and enhanced regulatory oversight.

کلیدواژه‌ها English

Financial Reporting Fraud
Ethical Constructs
Regulatory Oversight
Evolutionary Game Theory
Neural Networks

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1405